Bert Vermeersen in het kielzog van Darwin

De Delftse geofysicus en planeetwetenschapper Bert Vermeersen vaart vanaf 16 maart drie weken mee met de clipper Stad Amsterdam, die voor de VPRO de reis van de Beagle nazeilt 'in het kielzog van Darwin'. Hij vaart mee op het stuk van Perth naar Mauritius en zal onderweg van alles gaan vertellen - en demonstreren - over zwaartekracht en de invloed ervan op de zeespiegel. Hij zal ook aantonen dat voor relatieve zeespiegelveranderingen de bewegingen van de aardkorst van belang zijn.
Darwin interpreteerde de vorming van koraaleilanden door verticale bewegingen van de vaste Aarde. Tegenwoordig worden deze veelal gezien als indicatoren voor absolute zeespiegelstijging. Wie heeft er gelijk?  Bert Vermeersen over zijn reis, voor vertrekLees de eerste ervaringen van Bert Vermeersen vlak voor vertrek in Perth
Bekijk wat foto's op locatie in Perth vlak voor vertrek! 

Bergen en dalen in de zeespiegel

Ogenschijnlijk is de zwaartekracht overal op aarde gelijk. Maar dat is niet zo. De massa van het aardoppervlak is niet overal dezelfde en dus verschilt ook de aantrekkingskracht die op zeewater wordt uitgeoefend. Het gevolg: de zeespiegel is niet overal constant. Er zijn 'bergen' en 'dalen' in het wateroppervlak. Doordat India zich met een noodvaart in Azië boort (vele centimeters per jaar, met als gevolg de Himalaya) is er in de slipstream van die landmassa een gat ontstaan. Wie de Indische Oceaan oversteekt over het traject van Perth naar Mauritius - zoals Vermeersen zal doen - passeert zo een dal in het zeewater van zo'n 40 meter. Iets naar het noorden is die kuil wel 100 meter diep. Dichter bij huis: ook in de Middellandse Zee zit een kuil van wel 30 meter.
Meer over de geoide 

Onderzeeboot: onderzoek onder de zeespiegel

Exact 75 jaar geleden, in 1935, maakte de Nederlandse geofysicus en geodeet Felix Andries Vening Meinesz (1887-1966) deze oversteek over de Indische Oceaan ook, maar dan in tegenovergestelde richting: hij vertrok vanuit Mauritius richting Australië (Freemantle, de havenstad van Perth). Hij deed zwaartekrachtonderzoek met een slingerapparaat, op de onderzeeër Hr.Ms. K XVIII van de Nederlandse Koninklijke Marine. Geen pretje in zo'n benauwde ruimte, als je bedenkt dat hij bijna 2 meter lang was. Voor Vermeersen is deze reis ook een eerbetoon aan zijn voorganger Vening Meinesz.
Meer over Vening Meinzesz en zijn onderzoek   

Satellieten en zeespiegelstijging

Vandaag de dag wordt voor zwaartekrachtonderzoek veelal gebruik gemaakt van satellieten, waaronder bijvoorbeeld de GOCE- (Gravity field and steady-state Ocean Circulation Explorer) en GRACE-satellieten (Gravity Recovery and Climate Experiment). Vermeersen is nauw betrokken bij dit onderzoek, o.a. als lid van de Mission Advisory Group van de GOCE satelliet. Voor klimaatmodellen is het heel belangrijk om de zwaartekracht zo precies mogelijk in kaart te brengen. Door afsmeltende ijskappen zal de zeespiegel stijgen, maar vanwege de verschillen in zwaartekracht niet overal evenveel. Op sommige plekken in de wereld zal het meevallen, terwijl op andere plekken de lokale stijging juist veel groter zal zijn. En dat moet je natuurlijk wel weten als je de juiste voorzorgsmaatregelen wilt nemen.
Meer hierover   

Onderzoek aan boord van de clipper Stad Amsterdam

Een van de experimenten die aan boord plaatsvindt, is het meten van de hoogte van het oceaanoppervlak, met een nauwkeurigheid van ongeveer 1 decimeter. Daarvoor is een nauwkeurige GPS-ontvanger geplaatst op de clipper door ingenieursbureau Fugro. Als je bedenkt dat het oceaanwater in ruste zich plooit langs een baan van gelijke zwaartekrachtspotentiaal (de zogenaamde geoide), dan wordt er dus met de GPS-ontvanger de geoide + dynamische topografie (stromingen, golven) gemeten. Deze metingen zullen vergeleken worden met de gravitatiemetingen van Vening-Meinesz en met de geoide- en gravitatiemetingen van GRACE en later ook van GOCE.
Meer over deze metingen